انتقاد

انتقاد و انتقاد پذیری چیست ؟

انتقاد : در این مقاله سعی داریم که به تعریف انتقاد و انتقاد پذیری و روشهای انتقاد کردن و هدف از آن بپردازیم

 

تعریف انتقاد :

به معنای آن است که رفتار، عملکرد، گفتار، نحوه پوشش و یا ویژگی های شخصیتی طرف مقابل را مورد ارزیابی و قضاوت منفی قرار دهیم و این قضاوت های منفی را برای او بازگو کنیم

ما رفتارهای مخربی در جعبه ابزار رفتاری خود داریم مانند ( انتقاد سرزنش گله کردن تهدید تنبیه غرغر کردن باج دادن ) که باید گفت که یکی از مخرب ترین رفتارهای انسانی می باشد (چه در روابط خانوادگی و زوجین، روابط بین مدیر و کارمند و یا شاگرد و استاد و . . .  

شاید جالب باشد که بدانید آقای جان گاتمن (John Gottman) که بنیان گذار یک موسسه آموزشی و پژوهشی در زمینه روانشناسی خانواده و طلاق و فرزندپروری است و پیش بینی های او در زمینه احتمال طلاق گرفتن زوجین زبان زد دنیای روانشناسی می باشد، انتقاد را مهمترین عامل طلاق می داند.

در نهایت باید گفت که انتقاد یکی از مخرب ترین رفتارهای زیان رسان در ارتباطات می باشد.

انتقاد کردن در بهترین حالت مانند این است که یک شخص سیر بخورد و بهترین داستان ها و یا اشعار را از نزدیک برای ما تعریف و یا خوانندگی کند.  انتقاد http://rabdollahi.com

 

معمولاً چه وقت این کار را انجام می دهیم ؟

هر کسی به واسطه تعامل با دنیای بیرونی از نوزادی تا به اکنون در ذهن خود یک دنیای مطلوب  ایجاد کرده که در این دنیا چیزهای دوست داشتنی، باورها و ارزشهای خود و همچنین افراد محبوب خود را در آن نگهداری می کند و حالا اگر در دنیای واقعی ای که فرد مشاهده می کند، چیز یا شخصی یا شرایطی متفاوت از دنیای مطلوب خود باشد، حتماً این شخص یک رفتار برای مطابقت آن انجام خواهد داد

خیلی از ما با توجه به الگوهای رفتاری خود، ممکن است که رفتار انتقاد را انتخاب کنیم (چه درست و یا نادرست، به هرحال تصور این را داریم که با انتقاد می توانیم اوضاع را بر وقف مراد خود کنیم و یا تعادلی بین دنیای مطلوب و دنیای واقعی برقرار کنیم )

البته که تنها دلیل انتقاد کردن فقط این موضوعی که اشاره کردم نیست

 

انواع انتقاد کردن :

چه دلیلی وجود دارد که انواع این کار را عنوان کنم چرا که هدف اصلی ما عیب جویی نیست بلکه منصرف کردن شما از این رفتار است. شاید (البته شاید) با خواندن این موضوع همین الان بخواهید دیگر خواندن این مقاله را ادامه ندهید ولی دلیل آن را خواهم گفت و البته که روشهای انتقاد کردن (در موارد خاص) را بیان خواهم کرد.  

 

انتقاد پذیری و مراحل آن :

اشاره کردم به اینکه انتقاد رفتار مخربی است و اینکه باید گفت که هیچ شخصی از انتقاد خوشش نمی آید و اگر کسی می گوید که از من انتقاد کنید معمولاً قصد دارد بازخورد بگیرد و هدفش تخریب خود نیست ولی ما فقط می توانیم بر نوع انتقاد کردن و پرهیز از انتقاد کردن خودمان کنترل داشته باشیم و نمی توانیم دیگران را از این کار بازداریم و به هرحال مورد انتقاد دیگران قرار خواهیم گرفت

جالب اینجاست که خیلی از ما در جهت انتقاد نکردن دیگران، خود انتقادهای کوبنده ای علیه طرف مقابل انجام می دهیم

خیلی از اوقات انتقادها وارد نیست ولی ما را ناراحت و باعث رنجش ما می شود

خیلی از اوقات انتقادی که از ما می شود، درست است ولی به هرحال دردناک و پذیرش آن سخت است ولی قابل استفاده برای ما خواهد بود

خیلی از اوقات انتقاد از ما درست است ولی هدف منتقد شاید که تخریب ما باشد ولی باز هم می توان به نحو صحیحی از آن استفاده کرد و در جهت اصلاح خود گام برداشت

شاید بتوان به این رفتار شبیه یک بسته اسکناس که با جنسی از چوب و یا در بعضی از موارد با آهن یا سنگ بسته بندی شده است نگاه کرد که شخص منتقد آن را به سر یا بدن ما می کوبد (چقدر خوب می شود که بتوان مثل یک دربازه بان آن را گرفت و آن را بسته را باز کرده و از محتویات آن بهره مند شد و آموزش انتقاد پذیری به ما این مهارت را خواهد داد)  

حالا چه کنیم برای دریافت انتقادات !!!!

1.     با دقت گوش کنیم : فقط شنونده نباشیم بلکه فعالانه گوش دهیم طوری که شخص مقابل متوجه شود که ما برای حرف ایشان ارزش قائل هستیم به 3 دلیل :

·        اشخاص متوجه گوش دادن شما می شوند و میزان عصبانیتشان کاهش پیدا می کند

·        بعضی از اوقات هدف منتقد دیده شدن خود است و می خواهد که شخص مورد نظر انتقادش رو گوش کند

·        حرف های شخص مقابل را بهتر درک می کنیم

2.     تشکر و قدردانی : واقعاً باید تشکر کنیم!!! آری تشکر می کنیم از او. نه برای اینکه از ما ایراد گرفته بلکه از این که به ما توجه کرده و نظرش را به ما گفته است چون باید در نظر گرفت که ما همیشه از طرف عزیزانمان انتقاد می شنویم و نه از افراد غریبه

·        نکته قابل توجه اینکه تشکر ما طوری نباشد که طرف فکر کند قصد مسخره کردنش را داریم

3.     ابراز تأسف : به این معنی نیست که حرف او مورد پذیرش قرار خواهد گرفت بلکه هدف این است که برای ناراحتی او ارزش قائل شویم و از این بابت متأسفیم و طبیعتاً جای عذرخواهی نیست (واژه متأسفم به جای عذرمی خواهم)

4.     سوال کردن یا پیدا کردن دلیل : حالا وقت آن است که به بررسی موضوع انتقاد بپردازیم تا از ذهنیت شخص منتقد آگاه شویم و بفهمیم که در دنیای مطلوب او چه می گذرد و یا اینکه اگر درست متوجه نشده باشیم با بیشتر سوال پرسیدن موضوع بیشتر باز شود و تا می توانیم موضوع را شفاف سازی کنیم چرا که بتوانیم کاری برای انتقاد انجام دهیم

5.     توضیح دادن یا به نوعی جبران کردن : خیلی از اوقات انتقادها به دلیل تفاوت در سلیقه است که می توان با احترام نظر شخصی خود را گفت و خیلی از اوقات بعد از بررسی به این نتیجه می رسیم که انتقاد شخص مقابل درست است و بهتر است که برای جبران آن کاری انجام دهیم تا اینکه فقط عذرخواهی کنیم و بهتر این است که با انجام دادن کاری یا قول انجام آن به طرف مقابل قضیه را جمع بندی کنیم.

نکات مهم در انتقاد پذیری :

·     توجه به احساسات خود داشته باشیم و بدانیم که صرفاٌ انتقاد شخص مقابل مربوط به رفتار ما است نه شخصیت ما

·     بدانیم که هرکسی مسئول رفتار خویش است و شما مسئول انتقاد کردن او نیستید و فقط اگر می شود کاری انجام داد، آن را انجام دهید

·     در مقابل انتقادات دیگران (در صورت وارد بودن ) به دید حل مسأله نگاه کنید  

 

روش های انتقاد کردن :

ولی با تمام این تفاسیر ممکن است که گاهی لازم باشد که ما هم از کسی عیب جویی کنیم (بدانیم که کوپن انتقادمان را کجا خرج کنیم) پس لازم می دانم که قبل از انتقاد کردن به این موارد دقت کنید و این سوالات را از خود بپرسید :

·        اگر می شود انتقاد نکرد خب انتقاد نکنیم : هدف از انتقاد (سالم و سازنده) اصلاح است و سوال اینجاست که آیا نمی شود کاری دیگری مثل سوال پرسیدن انجام داد !؟

·        آیا موضوع ارزش انتقاد دارد !!!

·        آیا خودمان در این موضوع مشکلی واقعاً نداریم و آیا این انتقاد به خود ما هم وارد نیست !!!

·        آیا اصلاٌ به ما ربط دارد و حق دخالت کردن داریم !!

·        آیا موضوعی که می خواهیم بگوئیم صرفاٌ سلیقه ای نیست !!

·        آیا شناخت کافی از شرایط و اوضاع داریم و یا دلیل کار شخصی که می خواهیم انتقاد کنیم را می دانیم !؟

·        آیا هدف از انتقاد اصلاح یک رفتار است یا صرفاٌ نشان دادن خودم به دیگری است !!

حالا چطور انتقاد کنیم ؟

فرض بر اینکه همه چیز را بررسی کردیم و شرایط برای انتقاد کردن محیاست، حالا باید بدانیم که چطور این کار را انجام بدهیم  :

1.     اجازه گرفتن : یکی از شرایط این است که اصلاٌ اجازه این کار را داشته باشیم، که می توان برای این موضوع از شخص مورد نظر اجازه گرفت که این کار باعث می شود که ما ادب خود را نشان دهیم و دوم اینکه زمان و مکان و شرایط مناسب آگاهی پیدا کنیم و سوم اینکه احتمال گارد گرفتن طرف مقابل کاهش پیدا کند و . . .

·        نکته حائز اهمیت این است که نگوئیم که اجازه دارم که از شما یک انتقاد کوچک داشته باشم !! و در صورت عدم موافقت اصرار بیهوده و یا ابراز ناراحتی نکنیم

2.     به روش ساندویچی عمل کنید : اول از طرف حسن جویی کنید (البته حسن جویی مرتبط با موضوع انتقادتان) و بعد بیان ایرادکنید و دوباره باز هم تشکر و حسن جویی.

3.     فقط اظهار نظر خود : گفتیم که یکی از بزرگترین دلایل ایراد گرفتن ما تلاش برای تغییر دنیای واقعی و مطابقت با دنیای مطلوب خودمان است، پس چه بهتر که در بیان خود بگوئیم که نظر شخصی من است یا ترجیع یا پیشنهاد من این است.

4.     اشاره به رفتار : در بیان انتقاد نگوید که تو اینطوری هستی یا کلاً مدلت این هستش که ….. در حقیقت نارضایتی خود را به رفتار او نسبت دهید تا شخص متوجه شود که شما با او مشکلی ندارید و در ضمن اگر قرار هست که کاری انجام دهد، بتواند در جهت اصلاح رفتار خود گامی بردارد.

5.     منتظر اصلاح نباشید : توقع نداشته باشید که بعد از بیان انتقاد سریعاً شخص تغییر رفتار داده و به او فرصت دهید و او را تحت فشار قرار ندهید و این نکته در نظر بگیرید که او هم درست مثل شما دنیای مطلوب خاص خود را دارد.

نکات مهم در انتقاد کردن :

·        یکی از مهمترین پیش نیازهای انتقاد اطلاعات کافی از شرایط و دلایل کار شخص مقابل است چون به نوعی با انتقاد کردن ما شخص مقابل را ممکن است مورد قضاوت قرار دهیم.

·        از واژه های مودبانه استفاده کنید و از زدن برچسب های ناپسند خودداری کنید و اشاره مستقیم و دقیق فقط به رفتار او داشته باشید.

·        طوری بیان نکنید که او فقط مقصر است (مثلاً اینکه متوجه هستم که این تغییر رفتار برایت سخت است یا من هم ممکن است در شرایط تو همینطوری عمل کنم یا قبلاً اینطوری بوده ام)

·        لحن آرام و مهربانانه ولی در حین حال جدی باشید و در طی این فرآیند شوخی نکنید و یا کنایه و سرکوفت نزنید

 

سخن پایانی :

            شاید بهتر بود که این موارد را در خانواده، مدرسه، رسانه های تلویزیونی و به هرحال از سنین پائین تری آموزش می دیدیم و باید گفت که همگی ما این رفتار را در جعبه ابزار رفتار خود در طبقه اول جای نهادیم و حتی طرز کار آن را هم بلد نبودیم و حالا با آموزش و فهم این موضوع می توان به تمرین آن پرداخت

نکته حائز اهمیت این است در اوایل کار احتمال این است که در مدیریت احساسات خود، موفق نباشیم و یا احساس کنیم که انتقاد پذیری و یا ایراد گرفتن را به صورت مصنوعی انجام می دهیم، نگران نباشید این موضوع کاملاٌ طبیعی است و با تکرار و تمرین این کار به راحتی صورت می پذیرد

می توانید با دوستان نزدیک خود یا یا افراد خانواده تمرین کنید و از آنها عیب جویی کنید و در مقابل ایراد گرفتن آنها، انتقادپذیری را تمرین کنید و به همدیگر کمک کنید

یادتان باشد در حین تمرینات مثل روبات عمل نکنید چرا که شما یک انسان هستید و انتخاب های بیشماری در استفاده از واژه ها و بیان و حالت های انتقاد کردن و جواب دادن دارید

می توانید هم اکنون در قسمت دیدگاه در انتهای همین صفحه از این مطلب انتقاد کنید تا با استفاده از ایده های شما مقاله هایی با کیفیت بیشتر را انتشار دهم.  

 

اشتراک گذاری:
مطالب زیر را حتما بخوانید

دیدگاهتان را بنویسید